نمونه صفحه آرایی کتاب شعر نو آستانه خیال | پروژه محمدرضا صفری

«آستانه خیال» نخستین مجموعه‌شعر محمدرضا صفری است که صفحه‌آرایی آن در آی‌پن آنلاین انجام شد. فایل ارسالی شامل شعرهای نو و سپید با شکست‌های سطری کاملاً شخصی بود و همین موضوع، این پروژه را از همان روز اول به یک چالش جذاب تبدیل کرد. در این صفحه، مسیر اجرای کار را از بررسی فایل تا تحویل نسخه‌ی چاپ‌آموز، دقیق و بدون تعارف روایت می‌کنیم تا ببینید پشت هر صفحه‌ی آرام این کتاب، چه تصمیم‌های فنی ریزی گرفته شده است.

نوع پروژه طراحی : مجله – فصلنامه – ماهنامه

دسته بندی : مجله و نشریه

خدمات طراحی آی پن : طراحی جلد – صفحه آرایی ایندیزاین – طراحی کلی

قطع و اندازه : اندازه وزیری

رنگ بندی: نوع تمام رنگ

فرمت خروجی : خروجی چاپ / پی دی اف

درباره کتاب شعر نو آستانه خیال

محمدرضا صفری در این مجموعه، فضایی میان شعر نو و سپید ساخته است؛ جایی که تصویرسازی‌های کوتاه و مکث‌های بلند، هر دو در یک کتاب کنار هم نشسته‌اند. برای ما به‌عنوان تیم اجرایی، مهم‌ترین سؤال این بود که چیدمان صفحات چطور باید این دو صدا را از هم متمایز کند، بدون اینکه کتاب از هم بپاشد. شناخت همین ویژگی‌ها پیش از باز کردن نرم‌افزار، مبنای تمام تصمیم‌های بعدی پروژه قرار گرفت.

ساختار شعری و ویژگی‌های مجموعه

فایل نهایی شامل هشت قطعه شعر بود؛ حدود سی‌وپنج قطعه در قالب شعر نو با بندهای چندسطری و بقیه شعرهای سپید بسیار کوتاه، بعضی تنها سه یا چهار سطری. همین اختلاف طول میان قطعه‌ها، بزرگ‌ترین ریسک یکنواختی بصری را ایجاد می‌کرد. صفحه‌ای که فقط یک شعر سپید چهارسطری دارد، اگر درست طراحی نشود، در کنار صفحه‌های پرحجم‌تر کم‌جان به نظر می‌رسد. بنابراین از ابتدا تصمیم گرفتیم برای هر دو گروه، منطق چیدمان جداگانه تعریف کنیم.

چالش‌های صفحه‌آرایی شعر نو در این پروژه

پیش از باز کردن ایندیزاین، سه چالش اصلی این پروژه را روی کاغذ آوردیم. اول، شکست‌های سطری که شاعر دقیقاً همان‌ها را می‌خواست و هیچ الگوی قابل پیش‌بینی نداشتند. دوم، شعرهای سپیدی که گاهی نصف صفحه را خالی می‌گذاشتند. سوم، حفظ یکدستی کتاب وقتی این دو قالب پشت سر هم می‌آیند. هر کدام از این موارد، راه‌حل اجرایی مخصوص به خودش را طلب می‌کرد و نمی‌شد با یک قالب آماده از پسشان برآمد.

شکست‌های سطری و حفظ ساختار تأییدشده

در فایل ورد ارسالی، بعضی سطرها وسط‌چین بودند، بعضی با تورفتگی عجیب شروع می‌شدند و چند قطعه حتی سطری داشت که عمداً پایین‌تر از بقیه نشسته بود. هر کدام از این جابه‌جایی‌ها برای شاعر معنا داشت. ما یک نسخه‌ی چاپی از فایل اصلی گرفتیم و خط‌به‌خط علامت زدیم تا هیچ شکستی در اجرا جا نماند. در این پروژه، فایل تأییدشده‌ی محمدرضا صفری تنها مرجع بود و حتی یک سطر هم بدون هماهنگی با خودش جابه‌جا نشد.

تعادل فضای سفید و متن در شعر سپیدآستانه خیال

سخت‌ترین بخش کار، صفحه‌هایی بود که یک شعر سپید کوتاه وسط آن‌ها نفس می‌کشید. اگر شعر دقیقاً وسط صفحه می‌نشست، شبیه کارت پستال می‌شد؛ اگر بالا می‌آمد، پایین صفحه سنگینی می‌کرد. قاعده‌ی ما در صفحه بندی شعر سپید این شد: جایگاه عمودی هر قطعه با طول خودش سنجیده شود؛ شعرهای کوتاه‌تر کمی بالاتر از مرکز و قطعه‌های بلندتر با تراز طبیعی‌تر. چند آزمون چاپی گرفتیم تا این تعادل چشمی تثبیت شود.

نمونه صفحات طراحی‌شده برای آستانه خیال

آنچه در ادامه می‌بینید، خروجی واقعی همین پروژه است؛ برداشت مستقیم از فایل ایندیزاین و نسخه‌ی چاپ‌آزمایی، بدون روتوش یا بازسازی تبلیغاتی. سه نما انتخاب کرده‌ایم: جلد کتاب، یک صفحه‌ی شعر سپید و یک قطعه‌ی بلند شعر نو. کنار هر تصویر هم توضیح داده‌ایم دقیقاً چه تصمیمی در آن صفحه گرفته شده و چرا؛ تا پیش از سفارش، تفاوت یک چیدمان معمولی با صفحه‌آرایی فکرشده را با چشم خودتان ببینید.

نمایش تصاویر صفحات طراحی‌شده

جلد کتاب نخستین نقطه‌ی تماس مخاطب با مجموعه بود و طراحی آن با مشورت شاعر، حال‌وهوای مه‌آلودِ عنوان را بازتاب می‌دهد. در دو صفحه‌ی داخلی، تفاوت رفتار با شعر سپید و شعر نو به‌وضوح دیده می‌شود: یکی با فضای سفید سخاوتمندانه و دیگری با ستون منظم بندها. تصویر چهارم هم مربوط به مرحله‌ی کنترل نهایی است؛ همان جایی که فایل پیش از ارسال برای چاپخانه، خط‌به‌خط بازبینی شد.

نتیجه‌ی نهایی و بازخورد پروژه

نسخه‌ی نهایی «آستانه خیال» در ۹۶ صفحه، قطع رقعی و با کاغذ بالک تحویل ناشر شد و در اولین چاپ‌آزمایی، هیچ اصلاح ساختاری لازم نداشت؛ فقط دو جابه‌جایی جزئی در شماره صفحات فصل پایانی اعمال شد. محمدرضا صفری بعد از دیدن نسخه‌ی چاپی به ما گفت هیچ‌کدام از شعرهایش در صفحه «جا نزده‌اند» و هر کدام جای خودش را دارد؛ جمله‌ای که برای یک تیم صفحه‌آرایی، بهترین پاداش است.

تحویل فایل نهایی به نویسنده

همراه نسخه‌ی چاپی، سه خروجی به شاعر تحویل دادیم: فایل PDF/X-1a برای چاپخانه، یک PDF سبک برای مطالعه‌ی دیجیتال و فایل باز ایندیزاین با فونت‌های بسته‌بندی‌شده برای چاپ‌های بعدی. یک راهنمای یک‌صفحه‌ی کوچک هم ضمیمه شد که در آن مشخصات قلم‌ها، استایل‌ها و حاشیه‌ها ثبت شده است؛ تا اگر روزی ناشر عوض شد یا چاپ دوم با تیراژ متفاوت سفارش گرفت، هیچ‌کس مجبور نشود چیدمان را از صفر حدس بزند. برای اصلاعات بیشتر از صفحه نمونه صفحه آرایی نشریه شعر و ادب دیدن فرمایید.